| Mikoryza |
|
|
U różaneczników, jak i u innych wrzosowatych, system korzeniowy składa się |
| z sieci drobnych korzeni nazywanych korzeniami włosowatymi. Inną mniej znaną cechą charakterystyczną korzeni włosowatych jest ich bliski związek ze specyficznymi grzybami. Korzenie zasiedlone przez te grzyby nazywane są korzeniami mikoryzowymi (mikorytycznymi) a związek ten to mikoryza. Związek mikorytyczny zmienia sposób rozgałęziania się korzeni a także ułatwia regulację pobierania wody i soli mineralnych przez roślinę. Mikoryza może także zwiększyć tolerancję obecności niekorzystnych soli w podłożu (np. soli metali ciężkich) a także zapewniać pewną obronę przed patogenami systemu korzeniowego. |
Charakter zjawiska mikoryzy. |
|
Mikoryza jest zależnością wzajemnie korzystną - dla rośliny i dla grzyba. |
| U wrzosowatych mamy do czynienia ze szczególnym zjawiskiem mikoryzy wewnętrznej - strzępki grzyba wrastają do wnętrza komórek epidermy lub kory wchodząc w specyficzny związek nazwany mikoryzą erikoidalną. Ten typ mikoryzy jest znajdowany u większości roślin z rodziny Ericaceae, w rodzajach Erica, Calluna, Gaultheria a także Vaccinum i Rhododendron. Symbiont grzybowy najpierw zwykle luźno oplata powierzchnię młodych korzeni, później zaś szybko penetruje pojedyncze, dojrzałe komórki kory. Inaczej jest gdy siewki lub sadzonki uzyskane z rozmnażania in vitro są uprawiane w podłożu wolnym od grzybów symbiotycznych - ich korzenie nie są wcale zainfekowane. |
| W 1974 roku dr David Read wyizolował grzyba z korzeni Calluna vulgaris, |
| potwierdzono też jego zdolność wchodzenia w mikoryzę. Grzyb ten został określony jako Pezizella ericae. Ten sam gatunek został później wyizolowany z Rh. ponticum. |
|
Mikrorozmnażanie (rozmnażanie in vitro) jest coraz szerzej używane |
| w produkcji różaneczników. Rośliny otrzymane ta metodą są wolne od mikroorganizmów. |
Praktyczne znaczenie mikoryzy. |
|
Naukowo potwierdzono, że rośliny z rodzajów Calluna i Vaccinum |
| mikoryzowane posiadały wyższą suchą masę i zawierały znacząco więcej azotu i fosforu niż nie inokulowane (nie zaszczepione pożytecznym grzybem)(Read & Stirbley, 1973r.). Później wykazano, że pozytywny efekt mikoryzowania zależał od zawartości w podłożu przyswajalnego azotu. I tak, gdy poziom azotu dostępnego w podłożu jest bardzo niski, symbiont korzysta z niego kosztem rośliny, gdy poziom azotu jest niski lub średni, symbiont wpływa pozytywnie na wykorzystanie dostępnego azotu przez korzenie i rośliny posiadają wyższą suchą masę i zawartość azotu niż rośliny wolne od mikoryzy. Większość azotu i fosforu w podłożach torfowych występuje w formie skomplikowanych związków organicznych. Rośliny mikoryzowane są w stanie korzystać z organicznych źródeł azotu, podczas gdy rośliny wolne od mikoryzy tej zdolności nie mają (Stirbley & Read, 1974). Rośliny mikoryzowane rosły lepiej w obecności fosforu w formie organicznej niż rośliny wolne od mikoryzy, wskazuje to na fakt, że takie rośliny miały większą zdolność przyswajania organicznych form fosforu (Mitchel & Read, 1981). Doświadczalnie wykazano, że azot może być także magazynowany w plesze grzyba przerastającego korzenie. Azot ten zostaje uwolniony do komórek korzeni lub pędów gdy zapotrzebowanie jest wysokie i gdy sezonowy poziom azotu w glebie jest niski (Read, 1983). |
| Mikoryza występująca u roślin wrzosowatych prawdopodobnie ułatwia rozwój |
| korzeni w podłożu o niskim pH, wysokim poziomie dostępnego cynku, aluminium, miedzi i w podłożach gdzie popularne patogeny glebowe mogłyby się dobrze rozwijać. Rośliny mikoryzowane w doświadczeniach rosły lepiej od niemikoryzowanych przy poziomie cynku i miedzi w podłożu, który zwykle był toksyczny. W takich warunkach grzyby mikorytyczne wykluczają metale ciężkie z pędów wiążąc je w systemie korzeniowym (Read, 1983). |
| Wyniki badań sugerują jeszcze inne możliwe znaczenie symbionta |
| wyizolowanego z korzeni roślin z rodzaju Rhododendron. Może on działać jako antagonista patogenów korzeni i innych grzybów glebowych. W badaniach podstawowych nad mikoryzą, w Irlandii wyizolowano grzyba Oidiodendron maius z korzeni różanecznika. Wcześniej Oidiodendron spp. był izolowany między innymi z gleb leśnych (Barron, 1962). Gdy Oidiodendron maius był hodowany w kulturach z Phytophtora cinnamomi i Heterobasidion annosum, zaobserwowano typową reakcje antagonistyczną (Schild & al., 1988). Podobnie głównie antagonistyczna rekcja była obserwowana w przypadku hodowli Oidiodendron maius i siedmiu różnych gatunków grzybów wyizolowanych z ich naturalnego środowiska, torfu (Dickinson & Boardman, 1970). Co więcej, może być możliwe wyizolowanie szczepów grzybów mikorytycznych, które mogą dać ochronę przed patogenami takimi jak P. cinnamomi. |
| Sugerowane są także inne możliwości jak np. produkcja sztucznych |
| szczepów mikorytycznych, które mogłyby kompleksowo wiązać jony wapnia i podnieść próg pH odpowiedniego dla uprawy różaneczników. Wiedza na temat mikoryzy erikoidalnej jest stosunkowo młoda i przewidywane jest praktyczne zastosowanie jej w przyszłości. |
Opracowano na podstawie: Mikoryza u różaneczników.G.C. Douglas, M.C. Heslin, C. Reid, Dublin, Ireland, 1990 r. |
Kraków, luty 2004
|
